Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 26 Mart 2026 tarihli, 2025/5085 E. ve 2026/1737 K. sayılı kararında (“Karar”), ticari ilişki taraflarından birine birden fazla mahkemede dava açma imkânı tanıyan asimetrik yetki şartının geçerliliği ve bu şartın milletlerarası yetki itirazına etkisine ilişkin önemli değerlendirmelere yer verilmiştir.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (“MÖHUK”) 47. maddesi uyarınca, yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda, Türk mahkemelerinin münhasır yetkili olmadığı hallerde taraflar, uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini kararlaştırabilmektedir.
Ancak belirli bir mahkemenin yetkili kılındığı bir sözleşmede, taraflardan yalnızca birine başka mahkemelerde de dava açma seçeneği tanınması, tarafların sahip olduğu dava açma imkânları bakımından eşitsizlik yaratabilmektedir.
Karar, bu tür tek taraflı bir düzenlemenin haksız şart oluşturup oluşturmadığını ve buna dayanılarak milletlerarası yetkisizlik kararı verilip verilemeyeceğini ele almaktadır.
1. Kararın Arka Planı
Uyuşmazlık, konişmento ile gümrük özet beyannamesindeki alıcı bilgilerinin uyuşmaması nedeniyle dört konteyner plastik hurdanın teslimindeki gecikmeden kaynaklanmış; davacı, gecikme sebebiyle ihtirazi kayıtla ödediğini belirttiği 32.974,00 USD demuraj bedeli ile yükü teslim alabilmek için ödediği 1.021.354,41 TL ardiye bedelinin davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı ise taşımanın, yabancı taşıyan adına yurt dışındaki acentesince düzenlenen konişmento kapsamında yapıldığını; konişmentonun 25. maddesi uyarınca Alman hukukunun uygulanacağı ve uyuşmazlıkların münhasıran Hamburg mahkemelerinde görüleceğini ileri sürerek Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisine itiraz etmiştir. Davalının dayandığı 25. madde, Hamburg mahkemelerini yetkili kılmakla birlikte taşıyana ayrıca davacı tacirin iş yerinde dava açma seçeneği de tanımaktaydı.
İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, konişmentodaki yetki şartını geçerli kabul ederek davayı milletlerarası yetkisizlik nedeniyle usulden reddetmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi de konişmentodaki hüküm ve koşulların ticari hayatta yaygın olduğu, davacının bunları incelemiş olması gerektiği ve yetki şartının haksız şart oluşturmadığı değerlendirmesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
2. Yargıtay’ın Değerlendirmesi
Yargıtay, incelemesine MÖHUK’un 47. maddesindeki genel çerçeveyi hatırlatarak başlamıştır. Buna göre, yabancı bir devlet mahkemesini yetkili kılan anlaşmanın yazılı olması, yabancılık unsuru taşıyan bir borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığa ilişkin bulunması ve Türk mahkemelerinin uyuşmazlık bakımından münhasır yetkisinin bulunmaması gerekmektedir.
Bu çerçevede, somut olaya konu konişmentonun 25. maddesi, konişmentodan veya taşıyıcı ile yapılan rezervasyon sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkların Alman hukukuna tabi olarak münhasıran Hamburg mahkemelerinde çözümleneceğini öngörmekle birlikte, taşıyıcıya ayrıca “tacirin iş yerinin bulunduğu yerde” dava açma seçeneği tanımaktadır.
Yargıtay, taşıyıcıya tanınan bu ek seçeneğin sözleşmenin yalnızca davalı taşıyan lehine ucu açık, asimetrik ve çok seçenekli bir yetki şartı oluşturduğunu; bu şartın sözleşmenin diğer tarafı aleyhine haksız şart niteliğinde olduğunu belirtmiştir.
Bu gerekçeyle Yargıtay, milletlerarası yetki itirazının reddedilmesi ve tarafların diğer iddia ve savunmalarının incelenerek uyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozarak kaldırmış; tarafların diğer iddia ve savunmaları incelenip uygun sonuca göre karar verilmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
3. Sonuç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin Karar’ı, yabancılık unsuru taşıyan ticari sözleşmelerdeki asimetrik yetki şartlarının milletlerarası yetki itirazına etkisi bakımından önem taşımaktadır.
MÖHUK m. 47 kapsamında yabancı mahkemelerin yetkili kılınması mümkün olmakla birlikte, Yargıtay, taşıyana tanınan ilave dava yeri seçeneğinin ucu açık, asimetrik ve çok seçenekli bir yetki şartı oluşturduğunu ve sözleşmenin diğer tarafı aleyhine haksız şart niteliğinde olduğunu gözeterek milletlerarası yetki itirazının reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Karar, yetki şartları incelenirken yalnızca hangi mahkemenin yetkili kılındığının değil, ilave dava yeri seçeneğinin hangi tarafa tanındığının ve bu düzenlemenin diğer tarafın dava imkânları üzerindeki etkisinin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Bu tür tek taraflı bir yetki kaydı, lehtar tarafça karşı tarafın açtığı davanın yetkisizlik nedeniyle reddini sağlamak için kullanılamayabilir.
Bununla birlikte, Karar’da ilave dava yeri seçeneğinin sözleşme gereği diğer tarafa da tanınmış sayılacağı veya her asimetrik yetki şartının kendiliğinden geçersiz olacağı yönünde genel bir kural konulmamıştır. Yargıtay’ın değerlendirmesi, somut uyuşmazlıkta sözleşmenin bir tarafına tanınan ucu açık, asimetrik ve çok seçenekli yetki şartının diğer taraf aleyhine haksız şart oluşturduğu ve bu şart esas alınarak ileri sürülen milletlerarası yetki itirazının reddedilmesi gerektiğiyle sınırlıdır.
