Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’ndan Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarına Uygulanacak İdari Para Cezalarına İlişkin Yeni Rehber Yayımlandı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”), Şubat 2026 tarihinde “6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” (“6493 sayılı Kanun”) kapsamında uygulanacak idari para cezalarının (“İPC”) nasıl hesaplanacağına ilişkin bir açıklama rehberi (“Rehber”) yayımlamıştır. Bu Rehber ile birlikte, ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarına uygulanacak idari para cezalarının nasıl hesaplanacağı açık ve sistematik bir yönteme bağlanmıştır.

6493 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca, TCMB Kanun ve ikincil düzenlemelere aykırılık halinde kuruluşlara idari para cezası uygulama yetkisine sahiptir. Kanunda öngörülen ceza tutarı 40.000 TL ile 900.000 TL arasında değişmektedir. Ancak ihlal sonucunda bir menfaat elde edilmiş veya bir zarar doğmuşsa, uygulanacak ceza bu menfaat ya da zararın en az iki katı olabilmektedir. Ayrıca aynı ihlalin birden fazla kez işlenmesi halinde ceza artırılabilmektedir. Bu çerçeve Rehber’de ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.

Rehber ile getirilen en önemli yenilik, ceza hesaplamasında “hasılat” esaslı bir modelin benimsenmiş olmasıdır. Hasılat, kuruluşların TCMB’ye sunduğu finansal raporlarda yer alan yıllık gelir tutarını ifade etmektedir. İhlalin gerçekleştiği yılın hasılatı tespit edilebiliyorsa o yıl esas alınmakta; tespit edilemiyorsa bir önceki yılın hasılatı dikkate alınmaktadır. 2024 yılı öncesine ilişkin hesaplamalarda ise “net satış geliri” esas alınmaktadır.

Ceza hesaplaması temel olarak üç unsur üzerinden yapılmaktadır: kuruluşun hasılatı, ihlalin türüne göre belirlenen oran ve kuruluşun büyüklüğüne göre uygulanan kademelendirme çarpanı. Bu üç unsur çarpılarak bir ceza tutarı hesaplanmakta; ortaya çıkan tutar yasal alt sınırın altında kalırsa alt sınır, üst sınırı aşarsa üst sınır uygulanmaktadır. Bu sistem, özellikle yüksek hasılatlı kuruluşlar açısından idari para cezalarının önemli tutarlara ulaşmasına neden olabilecektir.

Rehberde yer alan tabloya göre bazı ihlaller daha yüksek oranlı ceza riskine sahiptir. Özellikle faaliyet izni kapsamı dışında ödeme hizmeti sunulması, iç kontrol ve risk yönetimi sistemlerinde bütüncül eksiklik bulunması, şüpheli işlemlerin takibinde yetersizlik, bilgi güvenliği yükümlülüklerine aykırılık ve iş sürekliliği sistemlerindeki eksiklikler yüksek oranlı ceza uygulanabilecek başlıklar arasında sayılmıştır. Bu durum, teknik ve operasyonel uyum süreçlerinin önemini daha da artırmaktadır.

Ayrıca TCMB, kuruluşların yıllık hasılat büyüklüğüne göre ek bir çarpan uygulamaktadır. Yıllık hasılat arttıkça uygulanacak çarpan yükselmekte, 500 milyon TL ve üzeri hasılata sahip kuruluşlarda ceza tutarı iki katına kadar çıkabilmektedir. Bu nedenle özellikle orta ve büyük ölçekli ödeme ve elektronik para kuruluşları bakımından finansal risk seviyesi belirgin şekilde artmıştır.

Bununla birlikte Rehber’de yer verilen hesaplama yöntemi bağlayıcı ve tamamen otomatik bir sistem değildir. TCMB Yönetim Komitesi, ihlalin niteliğini, kuruluşun faaliyetlerine etkisini, sektöre olan yansımalarını ve ölçülülük ilkesini dikkate alarak daha düşük veya daha yüksek ceza uygulanmasına ya da ceza verilmemesine karar verebileceğini belirtmiştir.